Sael van Oranje

Een documentaire-film over het ontstaan en de restauratie van de Oranjezaal in Huis ten Bosch. De Oranjezaal werd in 1647 opgericht ter nagedachtenis van prins Frederik Hendrik. Zijn weduwe Amalia van Solms gaf daartoe opdracht in de grote zaal van het buitenhuis dat op dat moment gebouwd werd door architect Pieter Post in de bossen bij Den Haag. Met hulp van Constantijn Huygens en Jacob van Campen liet de prinses de zaal inrichten als Mausoleum ter ere van Frederik Hendrik en ter verhoging van de glorie van de jonge dynastie Oranje-Nassau.

De zaal is een zeldzaam mooi voorbeeld van de samenwerking tussen architectuur, beeldhouwkunst, schilderkunst en dichtkunst. En kennelijk hebben de bewoners het mooi of belangrijk genoeg gevonden om het te laten zoals het was. Met enkele uitzonderingen daargelaten is het totale schilderprogramma bewaard gebleven. Eén van de weinige uit de 17e eeuw.

Na diepgaand onderzoek bleek rond 1986 dat door een aantal ingrepen door de eeuwen heen de relatie tussen de geschilderde voorstellingen en de schilderkunstig uitgevoerde architectuur volkomen was zoekgeraakt. Er werd een voorstel voor behandeling gedaan waarin het herstel van de oorspronkelijke samenhang zeer werd bepleit. Dat betekende dat overschilderingen en vernissen verwijderd moesten worden, beschadigingen hersteld en lijstwerk vervangen. Opvallend is hoe groot de betekenis van de architectuur in de zaal is. Onder dikke groene overschilderingen kwam een geschilderde natuurstenen basement tevoorschijn en ook de Korintische schijnpilasters blijken zeer beeldbepalend te zijn voor het geheel. Na het weghalen van de overschilderingen is goed te zien hoezeer een architect de leiding over de vorm en inrichting van de zaal had en niet een schilder. Pieter Post en Jacob van Campen hebben duidelijk het architectonische kader bepaald waarbinnen de schilderijen hun plaats kregen. De vorm van de zaal en de geschilderde architectuur speelden zeker geen ondergeschikte rol en droegen in hoge mate bij aan de betekenis en uitstraling van de zaal. Het is dan ook een groot geluk dat de zaal als geheel bewaard is en dat de schilderijen niet, als in zoveel voorbeelden ‘losgehaald’ zijn. De Oranjezaal is daarom een prachtig voorbeeld van de samenhang tussen de verschillende 17e eeuwse kunstvormen en zal na de restauratie zijn 17e eeuwse uitstraling en grandeur terugkrijgen.

Sprekers in de film: Jeroen Giltaij, Anne van Grevenstein, Koen Ottenheym, Simon Groenveld, Thera Coppens, Luuc Kooijmans, Rudolf Rasch, Jos van Och, Willem Haakma Wagenaar e.a.